|
Strzemieszyca - tak brzmi góralska nazwa ciemiężycy zielonej (Veratrum
lobelianum), jednej z bardziej trujących roślin występujących w Polsce.
Jej nazwa rodzajowa znana jest od czasów starożytnych i pochodzi od
łacińskiego verare = mówić prawdę, wiązano ją, w obyczajowości ludowej z e
sproszkowanym korzeniem ciemiężycy, którego działanie pobudzało do
kichania, a to z kolei miało potwierdzać prawdziwość wypowiedzi; epitet
gatunkowy od nazwiska M. Lobela (XVI/XVIIw.), lekarza i botanika
belgijskiego.
Roślina objęta ochroną gatunkową.
|
|
Ciemiężyca jest
niebezpieczna między innymi ze względu na małą rozpiętość między dawką
leczniczą a niebezpieczną. Jej toksyczne działanie znane jest od bardzo
dawna - jego objawy opisywał już Krzysztof Kluk w swoim "Dykcjonarzu
roślinnym" :
|
"Korzeń tey rośliny iest ieden
z bardzo szkodliwych; a stąd poznać można lekkomyślność owych,
którzy z iakiegokolwiek powodu daią go na kichanie. Świeży
połknięty, rozpala wargi, gardziel i żołądek: wzbudza womity
naigwałtownieysze, szczkawkę, ból nieznośny w wnętrznościach,
bolesny i krwawy stolec, nadęcie żywota, kurczenie członków, ból
głowy, zawrot, utratę masy, ślepotę, maiaczenie, mdłości, poty
zimne; i częstokroć nagłą śmierć przynosi. To zaś wszystko nie razem
się dzieie i nie u wszystkich osób.(...) Ani zewnętrznie iego
zażycie bezpieczne iest. Proszek w nos pociągniony nayszkodliwsze
czyni kichania; na brzuchu tylko położony pobudza womity. Sok z
masłem na maść roztarty co miał parszywe leczyć owce, morzył." |
|
|
W lecznictwie stosowano kłącze
ciemiężycy zebrane jesienią i wysuszone szybko w warunkach
naturalnych (tzn. w cieniu i przewiewie). Surowiec zawiera 1,2-1,6%
alkaloidów steroidowych (germinę i jej estry: germerynę i germitynę;
zygadeinę i jej estry - protoweratynę A i B), garbniki, żywicę i
barwniki. Silnie obniża ciśnienie krwi i zwalnia akcję serca.
Obecnie kłącze służy głównie do izolowania protoweratyny A i B
używanych w leczeniu nadciśnienia i rzucawki poporodowej. Stosowana
bywa także zewnętrznie w postaci wyciągu alkoholowego jako środek
znieczulający przy zapaleniach stawów i nerwobólach. |
|
|
Ciemiężyca biała pokazana na rysunku
różni się od ciemiężycy zielonej tylko kolorem kwiatów |
|
Właściwości i zastosowanie:
* W lecznictwie ludowym korzeń ciemiężycy był traktowany jako
lekarstwo ostateczne, gdy żadne inne nie chciało pomóc. Stosowano go
zewnętrznie w postaci maści na parchy u ludzi i zwierząt oraz
wewnętrznie na uporczywe febry, szaleństwo i "niemoc padaiącą"
* Jest groźna dla bydła i owiec - może powodować zatrucia, jeśli
dostanie się do słomy. Zwierzęta omijają ją na pastwiskach. Czasem
jest stosowana w weterynarii jako lek żołądkowy i
przeciwpasożytniczy.
* Jest bardzo prawdopodobne, że Galowie używali soku z ciemiężycy
jako skutecznej trucizny do zatruwania swoich strzał.
W Ameryce w wywarze z ciemiężycy moczono ziarno zabezpieczając w ten
sposób siew przed myszami, ptactwem i innymi szkodnikami.
Wywar stosowano także do usuwania wszy u ludzi i zwierząt |
|