|
Właściwości i wykorzystanie:
Nasiona limby, powszechnie zwane orzeszkami, były od dawnych czasów
zbierane w Tatrach zarówno do bezpośredniego spożycia jak i do celów
leczniczych. W rękopisie polskim z XVII wieku jest podany następujący
przepis:
"Rozum komu się kazi. Limbowe orzechy (na Tatrach rostą, jako szyszki)
stłuc na proch z bobkowym olejem, a zmieszawszy, mazać skronie nad uchem"
* Z żywicy limbowej wyrabiano niegdyś kadzidło oraz olej czyli balsam
limbowy. Był to drugi, oprócz balsamu kosodrzewinowego, najsłynniejszy lek
z roślin tatrzańskich. Jego odkrywcą był lekarz Christian Augustini ab
Hortis. Olej ten był zalecany na wiele różnych chorób, do użytku
zewnętrznego (m.in. na rany) i wewnętrznego. Oba oleje - kosodrzewinowy i
limbowy sprzedawano w aptekach na przełomie XVII i XVIII wieku, a potem,
zdaje się, handlowali nim tylko wędrowni olejkarze słowaccy, przy czym
często te oleje fałszowali terpentyną. W literaturze niektóre nazwy tych
dwóch olejów mieszano ze sobą, poza tym część piśmiennictwa twierdzi, że
czym innym był olej (wyrabiany z młodych pędów) a czym innym balsam
(otrzymywany z żywicy), natomiast inni autorzy używali nazw olej i balsam
jako synonimów.
* Drewno limbowe było od dawna cenione i wykorzystywane do różnych
wyrobów. Odznacza się ono jednolitą strukturą, jest niezbyt twarde,
lekkie, łupliwe i trwałe o barwie ciemnozłotej lub żółtawoczerwonej,
poznaczone ciemnowiśniowymi sękami. Nadaje się dobrze do rzeźbienia,
wykazuje dużą odporność na uszkodzenia przez owady. Z powodu specyficznej
żywicznej woni tego drewna, wykonane z niego sprzęty (skrzynie, szafy)
mają odstraszać wszelkie owady i w ten sposób chronić przechowywane
wewnątrz rzeczy (futra, ubrania, papiery, książki). Pasterze tatrzańscy
wyrabiali niegdyś z drewna limbowego czerpaki, puciery, gielety i inne
sprzęty, także obłęki do dzwonków, jednak stosowanie przez pasterzy do
wszystkich tych wyrobów drewna z limby było raczej rzadkie, przynajmniej w
nowszych czasach. Drewna limbowego nie używano w zasadzie do budowy
szałasów czy domów, co najwyżej robiono z desek podłogi , ramy okienne i
boazerie w domach na Podtatrzu a i to rzadko.
* Zalety drewna limbowego były przyczyną wytępienia tych drzew w lasach
tatrzańskich - wycinano je prawdopodobnie w dużej ilości na stemple (czyli
kopalniaki) do miejscowych kopalni rud. Stemple takie były najtrwalsze,
gdyż żywiczne i mocne drewno doskonale opierało się procesom gnilnym. Gdy
zaczęło brakować limb zastępowano je stemplami świerkowymi , nieco gorszej
jakości.
|
