|
Mordownik (pantofelki, trzewiczki Matki
Boskiej, omiag, omiak, koniki) - tak nazywany jest w różnych regionach
tojad mocny (Aconitum firmum syn. Aconitum napellus) |
|
Właściwości i wykorzystanie:
* Uzyskiwana z tojadu akonityna i
wyciągi z korzenia zastosowane na skórę i śluzówki wywołują
mrowienie i pieczenie a ostatecznie znieczulenie. Podane doustnie w
bardzo niskich dawkach działają przeciwgorączkowo, zwalniają akcję
serca. Preparaty z bulw stosowane są jako leki w chorobach
przeziębieniowych przebiegających z gorączką, jako lek o działaniu
immunomodulującym (normalizujący zaburzoną funkcję układu
immunologicznego), w preparatach homeopatycznych. Nalewki z bulw i
akonityna używane są zewnętrznie jako lei przeciwbólowe w
neuralgiach. Ze względu na toksyczność akonitynę wycofano z
lecznictwa wielu krajów.
* Tojad mocny znano i uprawiano
już od starożytności jako roślinę trującą i ozdobną. Tojadem miano
otruć Arystotelesa, a Dioskurides twierdził, że roślina jest tak
silnie trująca, iż zabija skorpiony. W renesansie był najczęściej
stosowaną trucizną w Europie. W 1561 roku Matthiolus pisał o
wprobowaniu jego właściwości trujących na zbrodniarzu w Rzymie i
Pradze. Rehabilitacji tojadu jako rośliny leczniczej przeprowadził w
1762 roku A. Störck, wiedeński aptekarz.Stosowano go głównie jako
środek przeciwpadaczkowy, antyneuralgiczny, w migrenach i spazmach.
* Tojad mocny wykorzystywany jest
także do utrwalania osypujących się zboczy - jego grube i mocne
korzenie stanowią doskonałe wzmocnienie dla otaczającej je darni. |
|
W medycynie stosowany jest
korzeń oraz otrzymany z niego alkaloid - akonityna. Surowiec
zawiera: 0,4-1,1% alkaloidów diterpenowych głównie o charakterze
estrów (akonitynę, mezakonitynę, hypakonitynę, napelinę, neolinę)
oraz alkoholoaminy (akoninę, mezakoninę, hypokoninę i inne),
alkaloidy aprorfinowe (magnofloryne), katecholoaminy (noradrenalinę,
dopaminę). Z korzenia tojadu wyizolowano około20 alkaloidów w
postaci estrów i alkoholoamin (które są słabo toksyczne). U
niektórych podgatunków przeważa mezakonityna, silniejsza od
akonityny. Alkaloidy - akonityna, mezakonityna i hypakonityna
działają początkowo pobudzająco a następnie porażająco na nerwy
czuciowe. Wywołują znieczulenie miejscowe, blokują zakończenia
nerwowe na płytce motorycznej oraz działają porażająco na
ośrodkowy układ nerwowy. Dawka toksyczna surowca wynosi 0,3-2 g.
Tak duża rozpiętość spowodowana jest znacznie większą zawartością
toksycznych alkaloidów w korzeniach młodych roślin. |
|
|
Pliniusz Starszy nazwał go "arszenik roślinny" z
racji wspomnianych już właściwości trujących. Nazwa łacińska
pochodzi od greckiego en akonias = nagie, niedostępne skały, lub
greckiego i łaacińskiego aconitum = jadowita roślina. Teofrast
natomiast łacińską nazwę rodzajową tojadu wywodzi od miasta Akanos (Aconae).
Według mitologii greckiej tojad powstał ze śliny trójgłowego psa
Cerbera, stróża Hadesu. |
|