|
Często mylony z krokusem, zimowit
jesienny (Colchicum autumnale) w przeciwieństwie do tego pierwszego nie
kwitnie na wiosnę, lecz jesienią. Nazwa rodzajowa kojarzy się z Kolchidą,
uważaną w starożytności za ojczyznę trucizn i trucicieli, co nawiązuje do
właściwości tej rośliny.
Roślina objęta ochroną gatunkową |
|
Właściwości i wykorzystanie:
* Zimowit jesienny i inne gatunki zimowitów są
cenionymi roślinami ozdobnymi.
* Na pastwiskach są one omijane przez dorosłe
bydło i konie, dla których jest toksyczny. Kozy i owce nie są
wrażliwe, jednak mleko zwierząt karmionych sianem z domieszką
zimowitu jest toksyczne. Opisywane były też zatrucia dzieci
nasionami zjedzonymi podczas sianokosów. A oto jak skutki zatrucia
zimowitem opisywał w swym "Dykcyonarzu roślinnym" Krzysztof Kluk:
|
"Nie tytlko bydłu, psom i innym zwierzętom,
ale i ludziom iest trucizną wewnętrznie zażyta: po niey
szczęka się kurczy, ięzyk trętwieje, wargi się rozpalaią,
ślina znacznie płynie, mocz gwałtownie i z bólem odchodzi,
żołądek pali, wnętrzności , głowa nadzwyczaynie boleią;
szczkawka, pragnienie wielkie, apetyt zepsowany, biegunka
wielka, co wszystko się częstokroć śmiercią kończy. Podobnież
się dzieje od kwiatów i nasienia. Ratunk9iem tu iest ocet,
albo inny kwas obficie zażyty, także mleko: oraz enemy obficie
oleyne, mleczne" |
* Zimowit znany był już w średniowieczu jako
roślina silnie trująca. Wymienia go św. Hildegarda, Albert Wielki,
Bock, Paracelsus i inni. Stosowany był do leczenia ataków podagry od
ponad 1000 lat. Arabowie stosowali tą roślinę do leczenia dny
moczowej. Jako pierwsi wprowadzili też stosowanie nasion zamiast
bulw, które w zależności od wieku (bulwy macierzyste lub potomne)
mają różną zawartość kolchicyny. Powodowało to częste zatrucia przy
stosowaniu analogicznych dawek bulw. |
|
|
W lecznictwie ma zastosowanie nasienie , rzadziej
bulwa - jako surowiec do otrzymywania kolchicyny. Nasienie zawiera
0,2-1,2% a bulwa 0,2% pseudo alkaloidów , pochodnych tropolonu,
głównie kolchicynę i dezacetylometylokolchicynę. Bulwy zbiera się
wiosną a nasiona w miarę dojrzewania. Oba surowce suszy się w
warunkach naturalnych (cieniu i przewiewie) lub suszarniach w
temperaturze do 40 ºC. Z zimowitu otrzymuje się kolchicynę,
preparaty stosowane w atakach dny (skazy moczanowej) oraz preparaty
cytotoksyczne. |
| * Uznany był za roślinę magiczną -
noszenie jego bulw w kieszeni miało zabiegać bólowi zęba i
chorobom.
* W Szwajcarii używano go do barwienia pisanek
wielkanocnych. |
|